Chúng ta vẫn thường mặc định quyền ưu tiên của người mẹ đối với việc giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi khi ly hôn. Tuy nhiên, thực tiễn xét xử lại cho thấy rằng không phải cứ con dưới 36 tháng tuổi thì người mẹ luôn được trao “đặc quyền” mà Hội đồng xét xử còn căn cứ vào nhiều yếu tố khác để cân nhắc, quyết định xem ai mới là người mang lại những lợi ích tốt nhất, toàn diện nhất cho con.
Án lệ số 54/2022/AL của Hội đồng thẩm phán Toà án nhân dân tối cao và Bản án số 43/2025/HNGĐ-PT của Toà án nhân dân tỉnh Phú Thọ đã thực sự làm thay đổi quan điểm, cách nhìn nhận của nhiều người xoay quanh cuộc chiến pháp lý giành quyền nuôi con khi ly hôn.
Theo án lệ số 54/2022/AL của Hội đồng thẩm phán Toà án nhân dân tối cao thì trong vụ án hôn nhân và gia đình có tranh chấp về quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi; người mẹ tự ý bỏ đi từ khi con còn rất nhỏ, không quan tâm đến việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con; người con được người cha nuôi dưỡng, chăm sóc trong điều kiện tốt và đã quen với điều kiện, môi trường sống đó. Trường hợp này, Tòa án phải tiếp tục giao con dưới 36 tháng tuổi cho người cha trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc.
Theo Bản án số 43/2025/HNGĐ-PT của Toà án nhân dân tỉnh Phú Thọ, người mẹ sinh con vào ngày 18/8/2023. Khi con được 4 tháng tuổi thì người mẹ đã về nhà cha mẹ điều trị bệnh trầm cảm để con lại cho chồng và ba mẹ chồng chăm sóc. Khi ly hôn, cả hai vợ chồng đều yêu cầu toà án được quyền nuôi con. Toà nhận định con được người chồng và gia đình chồng chăm sóc từ nhỏ, điều kiện chăm sóc tốt, đứa trẻ phát triển khoẻ mạnh, đang đi học một trường mầm non gần nhà, không có chứng cứ nào cho thấy người chồng hay gia đình chồng ngược đãi, bạo hành đối với con. Trong khi đó, người vợ bị bệnh trầm cảm nặng, từng có ý định tự sát, không có tài liệu chứng cứ nào để chứng minh người vợ nay đã hoàn toàn khỏi bệnh. Nếu giao con cho người vợ nuôi dưỡng, chăm sóc thì sẽ làm xáo trộn cuộc sống hiện tại của con, gây ảnh hưởng đến lợi ích của con. Ngoài ra, Hội đồng xét xử còn căn cứ vào án lệ số 54/2022/AL của Hội đồng thẩm phán Toà án nhân dân tối cao về “xác định quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi trong trường hợp người mẹ không trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con” và Khoản 3 Điều 81 Luật hôn nhân gia đình 2014 "Con dưới 36 tháng tuổi được giao trực tiếp cho mẹ nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác" để giao quyền nuôi con cho người cha.
Điều đọng lại từ án lệ và bản án nêu trên là việc ai giành được quyền nuôi con không phải vì họ chứng minh được họ thương con nhiều hơn hay cho con được nhiều hơn mà vì ngay tại thời điểm giải quyết tranh chấp ly hôn, nuôi con chung họ cho Hội đồng xét xử thấy được rằng họ chính là người phù hợp nhất với những lợi ích của con. Nguyên tắc đảm bảo lợi ích của con luôn được toà án xem xét, ưu tiên trên hết và dĩ nhiên không phải lúc nào người mẹ cũng được trao đặc quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi khi ly hôn nếu họ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
